Có những chuyến đi không đo bằng cây số, mà đo bằng những nhịp tim lặng đi giữa đời thường. Với tôi, chuyến đi cùng Đoàn thiện nguyện của Viện ILPAI và các Thành viên CLB Doanh nhân & Pháp luật đến Cơ sở trẻ em khuyết tật Thiên Phước và Trung tâm Mai Hòa (cùng ở huyện Củ Chi) là một hành trình như thế.
Đến với Cơ sở Thiên Phước. Ngay khi bước chân vào căn phòng nhỏ, nơi các em đang sinh hoạt, tôi chợt nhận ra: ở đây, thời gian trôi chậm hơn. Chậm để nhìn rõ từng ánh mắt, từng cử động vụng về, từng tiếng cười ngây ngô pha lẫn những âm thanh không tròn vành, rõ chữ. Những đứa trẻ ấy – có em bại não, có em khiếm thị, có em không thể tự ngồi, tự đi – nhưng lại mang trong mình một thứ rất trọn vẹn: khát khao được yêu thương.
Các Sơ ở Thiên Phước đón chúng tôi bằng nụ cười hiền lành và đôi tay chai sạn. Đó là những bàn tay đã bồng bế, đút ăn, lau người, ru ngủ cho các em suốt nhiều năm trời, không phân biệt ngày – đêm, lễ – Tết. Ở nơi này, các sơ vừa là người mẹ, vừa là y tá, vừa là người thầy, và đôi khi, là cả thế giới của các em.
Chúng tôi ngồi xuống sàn, cùng chơi, cùng bế, cùng lắng nghe những thanh âm rất khác của tuổi thơ nơi đây. Có em chỉ biết cười khi được chạm nhẹ vào tay; có em ú ớ gọi một tiếng không thành lời; có em mệt lả, nằm yên trên tấm thảm, nhưng ánh mắt vẫn dõi theo người lạ với một niềm tin rất mong manh. Mỗi khoảnh khắc ấy như một lời nhắc nhở: không phải ai sinh ra cũng được chọn lựa một cuộc đời lành lặn, nhưng ai cũng xứng đáng được sống trong yêu thương và nhân phẩm.
Là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Pháp lý & Công chúng ILPAI, tôi đã đi nhiều nơi, làm nhiều việc liên quan đến luật pháp, chính sách, quyền con người. Nhưng đứng trước những mảnh đời bé nhỏ này, mọi khái niệm pháp lý dường như trở nên rất “đời”: quyền được chăm sóc, quyền được bảo vệ, quyền được sống đúng nghĩa – ở đây – không nằm trên văn bản, mà nằm trong từng bát cháo, viên thuốc, tấm chăn, và vòng tay của các sơ.
Rời Thiên Phước, tôi mang theo hình ảnh một bé gái khuyết tật ngồi trên ghế nhỏ, cười khúc khích khi được nắm tay. Nụ cười ấy không hỏi tôi là ai, làm nghề gì, có chức danh gì. Nụ cười ấy chỉ cần một điều giản dị: được quan tâm như một con người trọn vẹn.
Nếu ở Thiên Phước là những cơ thể không lành lặn, thì ở Trung tâm HIV Mai Hòa là những đứa trẻ mang mầm bệnh ngay từ khi chưa kịp gọi tên cuộc đời.
Nhìn những bé gái nơi đây, tôi lặng người. Các em không chọn sinh ra với HIV. Các em không có lỗi. Mầm bệnh ấy đến từ cha, từ mẹ — từ những số phận đứt gãy của người lớn — và các em là những người phải gánh lấy. Có ánh mắt trong veo, có nụ cười rụt rè, có sự dè dặt rất sớm của những đứa trẻ đã quen với bệnh viện, với thuốc men, với những câu hỏi khó trả lời.
Tôi tự hỏi: các em đã làm gì để phải mang theo một định kiến ngay từ lúc lọt lòng? Và rồi tôi hiểu: điều các em cần không chỉ là thuốc, mà là sự công bằng trong cách xã hội nhìn nhận và đối xử.
Một ngày đi qua hai nơi, hai nỗi đau khác nhau, nhưng cùng chung một điều: sự mong manh của phận người. Đoàn thiện nguyện của Viện ILPAI và CLB Doanh nhân & Pháp luật đến không chỉ để trao quà, trao tiền hỗ trợ. Chúng tôi đến để cúi xuống, để thấy mình nhỏ lại, để học một bài học rất lớn về sự khiêm nhường và trách nhiệm xã hội. Mỗi món quà chỉ là hữu hạn; nhưng sự hiện diện, sự sẻ chia, và cam kết đồng hành lâu dài mới là điều chúng tôi muốn gửi lại.
Và tôi hiểu rằng, với Viện ILPAI, thiện nguyện không phải là một hoạt động bên lề, mà là phần cốt lõi của sứ mệnh công chúng. Bởi khi luật pháp chạm được vào những phận đời yếu thế nhất, khi tri thức đi cùng lòng trắc ẩn, thì xã hội mới thực sự tiến bộ.
Chuyến đi kết thúc, nhưng Thiên Phước, Mai Hòa – và những đứa trẻ nơi ấy – thì ở lại rất lâu trong tôi. Ở lại như một lời nhắc: hãy sống chậm hơn một chút, nhân ái hơn một chút, và đừng bao giờ quên rằng phía sau mọi chính sách, mọi kế hoạch, mọi thành công, luôn cần có con người.
Hoàng Tuấn
